گیت هاب چیست؟ معرفی GitHub و کاربردهای آن برای برنامهنویسان
کامل بهرامی2 اسفند 1402
11 دقیقه مطالعه
اگر تازه وارد دنیای برنامهنویسی شدهاید یا حتی اگر یک توسعهدهنده با تجربه هستید، احتمالاً بارها نام این پلتفرم به گوشتان خورده است و از خود پرسیدهاید که گیت هاب چیست و چرا اینقدر در جامعه تکنولوژی محبوب است؟ به زبان بسیار ساده، گیتهاب (GitHub) مانند یک شبکه اجتماعی مخصوص برنامهنویسان است، اما به جای اشتراکگذاری عکسهای روزمره، کدهای ارزشمند و پروژههای نرمافزاری در آن به اشتراک گذاشته میشود.
این پلتفرم تحت وب، فضایی را فراهم میکند که تیمهای توسعهدهنده در سراسر جهان بتوانند روی پروژههای مشترک کار کنند، تغییرات کدها را مدیریت کنند و نسخههای مختلف نرمافزار خود را بدون تداخل با یکدیگر توسعه دهند. در این مقاله از سبزلرن، قصد داریم به صورت کامل و جامع به این سوال پاسخ دهیم و شما را با تمام زوایای این ابزار قدرتمند آشنا کنیم.
گیتهاب چیست و چه کاربردی دارد؟
برای درک عمیقتر اینکه این سرویس چیست، باید آن را به عنوان یک میزبان مبتنی بر وب برای پروژههای نرمافزاری در نظر بگیرید که از سیستم کنترل نسخه گیت (Git) استفاده میکند. تصور کنید شما و همکارتان روی یک فایل متنی کار میکنید؛ بدون وجود چنین ابزاری، باید مدام فایلها را برای هم ایمیل کنید و نگران باشید که آخرین تغییرات را روی فایل قدیمی ذخیره نکنید. اما کاربرد اصلی آن اینجاست که تمام تاریخچه تغییرات پروژه شما را در فضای ابری ذخیره میکند. این ابزار به شما اجازه میدهد تا کدهای خود را در فضایی امن نگهداری کنید، آنها را با دیگران به اشتراک بگذارید و از هر کجای دنیا به آنها دسترسی داشته باشید. یکی از مهمترین کاربردهای گیت هاب، تسهیل کار تیمی است. در پروژههای بزرگ که دهها برنامهنویس همزمان روی بخشهای مختلف کار میکنند، سیستم مدیریت میکند که چه کسی، چه تغییری را در چه زمانی انجام داده است. علاوه بر این، سایت مذکور به عنوان رزومه آنلاین برنامهنویسان نیز شناخته میشود؛ جایی که فعالیتها و مهارتهای کدنویسی شما برای کارفرمایان قابل مشاهده است.
تفاوت گیت (Git) و گیتهاب (GitHub)
بسیاری از افراد تازهکار این دو مفهوم را با هم اشتباه میگیرند، اما تفاوت بنیادینی بین آنها وجود دارد. گیت (Git) یک سیستم کنترل نسخه است که روی کامپیوتر شخصی شما نصب میشود و به صورت محلی (Local) تغییرات فایلها را ردیابی میکند. گیت توسط خالق لینوکس، لینوس توروالدز، ساخته شد و برای استفاده از آن نیازی به اینترنت نیست. از طرف دیگر، گیت هاب (GitHub) یک سرویس میزبانی وب است که بر بستر اینترنت فعالیت میکند و ابزارهای گیت را با رابط کاربری گرافیکی و قابلیتهای تیمی ارائه میدهد. به عبارتی، گیت “ابزار” است و پلتفرم مورد بحث ما “سرویسی” است که از آن ابزار استفاده میکند. جدول مقایسه:| ویژگی | گیت (Git) | گیتهاب (GitHub) |
| ماهیت | نرمافزار سیستم کنترل نسخه | سرویس میزبانی وب و شبکه اجتماعی |
| محل نصب | روی کامپیوتر شخصی (Local) | روی سرورهای ابری (Cloud) |
| نیاز به اینترنت | خیر (آفلاین کار میکند) | بله (آنلاین است) |
| رابط کاربری | خط فرمان (Command Line) | محیط گرافیکی کاربرپسند (Web UI) |
| مالکیت | پروژه متنباز (Open Source) | شرکت مایکروسافت (Microsoft) |
تاریخچه گیتهاب و نقش آن در دنیای برنامهنویسی
داستان این شرکت از سال ۲۰۰۸ آغاز شد، زمانی که توسعهدهندگان به دنبال راهی سادهتر برای اشتراکگذاری کدهایی بودند که با سیستم گیت مدیریت میشد. تا پیش از آن، همکاری روی پروژههای متنباز دشوار و پراکنده بود. این سرویس با شعار “کدنویسی اجتماعی” وارد میدان شد و توانست پارادایم توسعه نرمافزار را تغییر دهد. نقش آن در دنیای برنامهنویسی غیرقابل انکار است؛ چرا که فرهنگ متنباز (Open Source) را گسترش داد و مشارکت در آن را برای همه آسان کرد. امروزه میلیونها پروژه از کتابخانههای کوچک جاوا اسکریپت گرفته تا فریمورکهای عظیم مایکروسافت و گوگل روی این بستر میزبانی میشوند. نقطه عطف تاریخچه این برند در سال ۲۰۱۸ رقم خورد، زمانی که مایکروسافت با پرداخت مبلغی هنگفت، آن را خریداری کرد. این اتفاق باعث شد تا ابزارهای قدرتمندتری اضافه شود و یکپارچگی بیشتری با ابزارهای توسعه مدرن شکل بگیرد.چرا باید از GitHub استفاده کنیم؟
استفاده از این سایت دیگر یک انتخاب نیست، بلکه برای هر برنامهنویسی که میخواهد در بازار کار حرفهای فعالیت کند، یک ضرورت است. اولین و مهمترین دلیل، امنیت و پشتیبانگیری از کدهاست. هارد دیسک کامپیوتر شما ممکن است خراب شود، اما کدهایی که در فضای ابری پوش (Push) کردهاید، همیشه امن باقی میمانند. دلیل دوم، قدرت همکاری تیمی است. این پلتفرم ابزارهایی را فراهم میکند که تعارضات کدی (Conflicts) را به حداقل میرساند و فرآیند بازبینی کد (Code Review) را سیستماتیک میکند. شما میتوانید روی کدهای همکارانتان نظر دهید و با هم راهحلهای بهتری پیدا کنید. دلیل سوم که بسیار حیاتی است، رزومهسازی و شبکهسازی است. پروفایل شما در اینجا نشاندهنده فعالیت واقعی شماست. مربعهای سبز رنگی که در پروفایل کاربری دیده میشوند و نشاندهنده فعالیت روزانه هستند، برای مدیران فنی شرکتها جذابتر از هر مدرک دانشگاهی است. همچنین، دسترسی به میلیونها پروژه متنباز به شما این امکان را میدهد که کدهای حرفهای دیگران را بخوانید، یاد بگیرید و حتی در تکمیل آنها مشارکت کنید.ساختار کلی گیتهاب
بر ای اینکه بتوانید با این محیط کار کنید، باید با اصطلاحات و ساختار محتوایی آن آشنا شوید. این سیستم بر اساس مفاهیم پایه Git بنا شده است که چهار ستون اصلی آن عبارتند از: Repository، Branch، Commit و Pull Request. در ادامه هر کدام را بررسی میکنیم.1. Repository
ریپازیتوری یا به اختصار “Repo”، در واقع همان پوشه پروژه شماست. تصور کنید یک پوشه در کامپیوتر دارید که تمام فایلهای عکس، کد و مستندات پروژه در آن قرار دارد؛ در دنیای ما به این پوشه Repository گفته میشود. هر پروژه معمولاً یک ریپازیتوری جداگانه دارد. این مخزن میتواند عمومی (Public) باشد که همه بتوانند آن را ببینند، یا خصوصی (Private) که فقط شما و تیمتان به آن دسترسی داشته باشید.2. Branch
برنچ یا شاخه، یکی از جذابترین قابلیتهای این سرویس است. فرض کنید میخواهید یک ویژگی جدید به سایت اضافه کنید اما نمیخواهید کد اصلی که الان سالم کار میکند خراب شود. شما یک Branch جدید از کد اصلی میسازید. این شاخه، یک کپی موازی از پروژه است که میتوانید هر تغییری در آن بدهید بدون اینکه روی نسخه اصلی تاثیری بگذارد. بعد از اینکه کارتان تمام شد، آن را به کد اصلی برمیگردانید.3. Commit
کامیت به معنای “ثبت تغییرات” است. وقتی شما بخشی از کد را مینویسید و میخواهید آن را ذخیره کنید تا در تاریخچه بماند، یک Commit انجام میدهید. هر کامیت مثل یک نقطه ذخیره (Check Point) است. اگر بعداً به مشکل خوردید، میتوانید به کامیتهای قبلی برگردید. هر کامیت دارای یک شناسه منحصربهفرد و پیامی است که توضیح میدهد چه تغییری در فایلها ایجاد شده است.4. Pull Request
وقتی شما تغییراتی را در یک Branch جداگانه انجام دادید و آمادهاید که این تغییرات را به پروژه اصلی اضافه کنید، یک Pull Request ارسال میکنید. با این کار به مدیر پروژه یا همکارانتان میگویید: من این تغییرات را دادهام، لطفاً آنها را بررسی کنید و اگر مشکلی نیست، با کد اصلی ادغام (Merge) کنید.ابزارها و سرویسهای مهم در GitHub
این پلتفرم فراتر از یک مخزن کد ساده است و ابزارهای متنوعی برای چرخه عمر توسعه نرمافزار ارائه میدهد. این ابزارها کمک میکنند تا فرآیند توسعه، تست و استقرار نرمافزار خودکار و سادهتر شود. سه مورد از مهمترین این ابزارها عبارتند از:1. GitHub Pages
اگر یک وبسایت استاتیک (مثل HTML, CSS, JS) دارید و میخواهید آن را به صورت رایگان در اینترنت منتشر کنید، این سرویس بهترین گزینه است. Pages مستقیماً به Repository شما متصل میشود و کدهای شما را به یک وبسایت آنلاین تبدیل میکند. برای ساخت پورتفولیو یا وبلاگهای شخصی بسیار عالی است و نیاز به خرید هاست و دامنه پیچیده ندارد.2. GitHub Issues
مدیریت پروژه در اینجا با سیستم Issues انجام میشود. اگر باگی در نرمافزار پیدا کردید یا پیشنهادی برای ویژگی جدید دارید، میتوانید یک Issue باز کنید. این بخش مثل یک تالار گفتگو برای هر پروژه عمل میکند که در آن وظایف (Tasks) تعریف شده، باگها گزارش میشوند و روند پیشرفت کارها پیگیری میگردد.3. GitHub Actions
این ابزار قدرتمند برای خودکارسازی کارها (CI/CD) استفاده میشود. با Actions میتوانید تعریف کنید که مثلاً “هر بار که من کدی را Commit کردم، به طور خودکار تستها اجرا شود و اگر مشکلی نبود، روی سرور آپلود شود”. این سرویس باعث صرفهجویی زیادی در زمان میشود و خطاهای انسانی را کاهش میدهد.کاربردهای GitHub برای برنامهنویسان تازهکار
بسیاری از تازهکارها فکر میکنند این فضا فقط برای حرفهایهاست، اما واقعیت این است که سایت مذکور بهترین دوست شما در مسیر یادگیری است. شروع فعالیت در آن میتواند مسیر شغلی شما را دگرگون کند. کاربردهای اصلی برای مبتدیان عبارتند از:- یادگیری با خواندن کد
- مشارکت در پروژههای ساده
- ساخت پورتفولیو
- ذخیره جزوهها و منابع آموزشی
امنیت و حریم خصوصی در گیتهاب
امنیت در این بستر از دو جنبه قابل بررسی است: امنیت پلتفرم و امنیت کدهای شما. سیستم استانداردهای امنیتی بسیار بالایی دارد و از احراز هویت دو مرحلهای (2FA) پشتیبانی میکند که استفاده از آن برای تمام کاربران اجباری شده است تا از هک شدن حسابها جلوگیری شود. علاوه بر این، ابزارهایی برای اسکن کدها وجود دارد. اگر به اشتباه پسورد دیتابیس یا کلیدهای امنیتی (API Keys) را داخل کدهای خود بنویسید و در Repository آپلود کنید، سیستمهای هوشمند به شما هشدار میدهند (Secret Scanning). همچنین شما کنترل کاملی بر حریم خصوصی پروژههای خود دارید. میتوانید پروژهها را به صورت Private تعریف کنید تا فقط افراد مشخصی به آن دسترسی داشته باشند.آموزش ساخت اکانت و اولین ریپازیتوری در GitHub
حالا که با مفاهیم آشنا شدید، وقت آن است که دست به کار شویم. ساخت اکانت و شروع کار بسیار ساده است. مراحل زیر را قدم به قدم دنبال کنید:گام اول: ثبت نام (Sign Up)
وارد سایت github.com شوید. در صفحه اصلی دکمه “Sign Up” را میبینید. ایمیل خود را وارد کنید، یک رمز عبور قوی انتخاب کنید و یک نام کاربری (Username) برای خود بسازید. توجه کنید که نام کاربری شما بخشی از آدرس پروفایل شما خواهد بود، پس نامی حرفهای انتخاب کنید. پس از حل کردن پازل امنیتی و تایید ایمیل، حساب شما ساخته میشود.
گام دوم: ساخت ریپازیتوری (Create Repository)
پس از ورود به پنل کاربری، در گوشه سمت راست بالا (کنار عکس پروفایل) روی علامت “بعلاوه” (+) کلیک کرده و گزینه New repository را انتخاب کنید. در صفحه باز شده:- در کادر Repository name، نامی برای پروژه خود (مثلا my-first-project) بنویسید.
- گزینه Public (عمومی) یا Private (خصوصی) را انتخاب کنید.
- تیک گزینه Add a README file را بزنید (این فایل برای توضیحات پروژه است).
- روی دکمه سبز رنگ Create repository کلیک کنید.
گام سوم: بارگذاری فایلها (Upload Files)
تبریک میگویم! شما اولین Repository خود را ساختید. حالا در صفحه پروژه، روی دکمه Add file کلیک کرده و Upload files را انتخاب کنید. فایلهای کد خود را از کامپیوتر به داخل کادر بکشید و رها کنید. سپس در پایین صفحه، در کادر “Commit changes”، توضیحی بنویسید (مثلا “اولین آپلود”) و دکمه سبز Commit changes را بزنید. کد شما اکنون سرور ذخیره شد.سخن پایانی
در این مقاله تلاش کردیم پاسخی کامل به سوال گیت هاب چیست بدهیم و دیدیم که این پلتفرم صرفاً یک “انبار کد” نیست، بلکه دفترچه خاطرات حرفهای و رزومه زنده شماست. شاید در نگاه اول کار با مفاهیمی مثل Branch، Commit و Pull Request کمی پیچیده به نظر برسد، اما فراموش نکنید که همه متخصصان امروزی، دقیقاً از همین نقطه شروع کردهاند. به یاد داشته باشید که در دنیای استخدام و پروژههای تیمی، داشتن یک پروفایل فعال در این سامانه امتیازی است که میتواند شما را از رقبا متمایز کند. پیشنهاد ما در سبزلرن این است که همین امروز ترس را کنار بگذارید، اکانت خود را بسازید و حتی سادهترین کدهای تمرینی خود را در اولین Repository خود آپلود کنید. دنیای متنباز (Open Source) منتظر ایدههای شماست. اگر هنوز در مورد شروع کار سوالی دارید یا در مرحلهای گیر کردهاید، خوشحال میشویم در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.سوالات متداول
سوالات متداول
آیا استفاده از گیتهاب رایگان است؟
بله، طرح Free گیتهاب برای ساخت مخازن عمومی و خصوصی (Private) بهصورت نامحدود کاملاً رایگان است. تنها تیمهای بزرگ برای ویژگیهای امنیتی پیشرفته و فضای ابری بیشتر نیاز به پرداخت هزینه دارند.
آیا بدون دانستن Git میتوان از GitHub استفاده کرد؟
بله، امکان آپلود دستی فایلها از طریق مرورگر وجود دارد؛ اما برای مدیریت دقیق نسخهها و کار تیمی حرفهای، یادگیری دستورات پایه گیت (مثل Commit و Push) اجتنابناپذیر است.
چگونه میتوان پروژههای دیگران را در گیتهاب پیدا کرد؟
از نوار جستجوی بالای سایت برای یافتن موضوعات خاص استفاده کنید. همچنین بخش Explore و Trending بهترین مکان برای مشاهده پروژههای محبوب و کدهای داغ روز در دنیای برنامهنویسی است.
آیا گیتهاب فقط مخصوص برنامهنویسان است؟
خیر، اگرچه تمرکز اصلی روی کدنویسی است، اما نویسندگان، طراحان و محققان نیز برای مدیریت نسخههای متون، کتابها و مستندات پروژههای خود از قابلیتهای ورژنکنترل آن استفاده میکنند.
آیا ایرانیها هم میتوانند از گیتهاب استفاده کنند؟
بله، طبق قوانین فعلی، دسترسی به سرویسهای رایگان و عمومی برای کاربران ایرانی باز است. تنها محدودیتها مربوط به خدمات تجاری و پولی (Enterprise) است، بنابراین برای یادگیری و پروژههای شخصی مشکلی نخواهید داشت.
آیا استفاده از گیتهاب رایگان است؟
بله، طرح Free گیتهاب برای ساخت مخازن عمومی و خصوصی (Private) بهصورت نامحدود کاملاً رایگان است. تنها تیمهای بزرگ برای ویژگیهای امنیتی پیشرفته و فضای ابری بیشتر نیاز به پرداخت هزینه دارند.
آیا بدون دانستن Git میتوان از GitHub استفاده کرد؟
بله، امکان آپلود دستی فایلها از طریق مرورگر وجود دارد؛ اما برای مدیریت دقیق نسخهها و کار تیمی حرفهای، یادگیری دستورات پایه گیت (مثل Commit و Push) اجتنابناپذیر است.
چگونه میتوان پروژههای دیگران را در گیتهاب پیدا کرد؟
از نوار جستجوی بالای سایت برای یافتن موضوعات خاص استفاده کنید. همچنین بخش Explore و Trending بهترین مکان برای مشاهده پروژههای محبوب و کدهای داغ روز در دنیای برنامهنویسی است.
آیا گیتهاب فقط مخصوص برنامهنویسان است؟
خیر، اگرچه تمرکز اصلی روی کدنویسی است، اما نویسندگان، طراحان و محققان نیز برای مدیریت نسخههای متون، کتابها و مستندات پروژههای خود از قابلیتهای ورژنکنترل آن استفاده میکنند.
آیا ایرانیها هم میتوانند از گیتهاب استفاده کنند؟
بله، طبق قوانین فعلی، دسترسی به سرویسهای رایگان و عمومی برای کاربران ایرانی باز است. تنها محدودیتها مربوط به خدمات تجاری و پولی (Enterprise) است، بنابراین برای یادگیری و پروژههای شخصی مشکلی نخواهید داشت.
مقالات مرتبط
نظرات
برای ثبت نظر، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.
ورود یا عضویت
هنوز هیچ نظری ثبت نشده!
اولین نفری باش که برای این مقاله نظر میدی.